ترجمه از کتاب تجارب الامم ابو علی مسکویه الرازی
من چون سرگذشت مردمان و كارنامه شاهان را ورق زدم و سرگذشت كشورها و نامههاى تاريخ را خواندم، در آن چيزها يافتم كه مىتوان از آنها، در آن چه مانندش هميشه پيش مىآيد و همتايش پيوسته روى مىدهد، پند گرفت. همچون گزارش آغاز دولتها، و پيدايى پادشاهىها، و رخنههايى كه سپس در آنها راه يافته، و كارسازى كسانى كه آن رخنهها چاره كردند تا به بهترين روز بازگشت، و سستى كسانى كه از آن بى هش ماندند و رهايش كردند تا كارشان به آشفتگى و نيستى كشيد، و گزارش شيوههايى از اين دست، همچون تلاش در آباد كردن كشور، و يك سخن كردن مردم، و راست آوردن پندار سپاهيان، و فريبهاى جنگى و نيرنگهاى مردان، كه گاه به زيان دشمن انجاميد و گاه به زننده نيرنگ بازگشت، و آن چه گروهى در نزد شهريار بدان پيش افتادند و آن چه ديگران بدان واپس ماندند، و آن چه آغازى پسنديده، ليك فرجامى ناستوده داشت. و آن چه باژگونه اين بود، يا آغاز و انجام آن يك سان بود، و گزارش شيوههاى وزيران و سرداران و كسانى كه جنگى يا رام كردن مردمى يا چاره كردن كارى يا نگاهدارى استانى بديشان سپرده شد و نيك از پس بر آمدند و راه كار بدانستند، يا باژگونه اين بودند.
