ایران رو به زوال در عصر ناصری
«دولت مرکزی ضعیف است و شاه
بیعرضه. ایالتشمالی بد اداره میشود و بینظمی جنوب کشور را فراگرفته،
حسابهای سالانه دستکاری و مبلغ قابلتوجهی آشکارا اختلاس میشود.» اینها
تصاویر نابسامان ایران در اواخر عصر ناصری به روایت «سر مورتیمر دوراند»
است. لرد رزبری، نخستوزیر لیبرال بریتانیا در اواخر قرن 19 که از نفوذ
گسترده روسیه در دربار ناصرالدینشاه بیم داشت، چون از خدمات پیشین دوراند
در هند و افغانستان رضایت داشت سر مورتیمر دوراند را بهعنوان وزیرمختار
بریتانیا به ایران فرستاد تا ارزیابی دقیقی از اوضاع و احوال این کشور در
سالهای پایانی قرن بیستم داشته باشد که مجموعه آن مکاتبات اخیرا در کتاب
«گزارش سر مورتیمر دوراند» با ترجمه احمد سیف منتشر شده است. این کتاب
حکایت دربار و دولتی است که به نوشته وزیرمختار انگلیس «عملا از ما چیزی جز
پول نمیخواهند.»
+ نوشته شده در پنجشنبه دهم بهمن ۱۳۹۲ ساعت 7:24 توسط مورخ
|
روز دوشنبه 16-10-92 نشست «امیرکبیر و تجدد ایرانی» توسط
سازمان مردمنهاد انس (نسلسوم امید) برگزار شد. نیمساعت از ساعت پنجعصر
میگذشت و هنوز هیچیک از میهمانان به مراسم نرسیده بودند. عدهای نشسته و
عدهای ایستاده به موسیقی سنتی که از سالن کوچک مراسم پخش میشد، گوش
میدادند و منتظر آغاز مراسم بودند. اولین میهمانی که رسید داریوش رحمانیان
بود. صادق زیباکلام هم دیرتر به مراسم آمد. علی رضاقلی نویسنده کتاب
«جامعهشناسی نخبهکشی» که اسم او بهعنوان سخنران در تبلیغات قبلی این
نشست آمده بود اما غایب این نشست بود. مراسم با قرائت شعر زندهیاد فریدون
مشیری در مورد امیرکبیر آغاز شد و سپس نوبت به سخنرانیها رسید.
هرچند کتاب «قبله عالم» نوشته عباس امانت (ترجمه حسن
کامشاد، تهران: انتشارات کارنامه) آنگونه که نویسنده آن در دیباچه خود بر
ترجمه فارسی کتاب آورده است، بر آن است تا «وجهی از تحول فرهنگ سیاسی ایران
و ناکامیهای ناشی از درگیری با معضل تجدد را در سرگذشت شخصیت بغرنجی چون
ناصرالدینشاه نشان دهد»، اما بخش قابلملاحظهای از آن، دربردارنده تلاش
نویسنده کتاب برای بررسی و نقد شخصیت و عملکرد میرزا تقیخان امیرکبیر است.
از دیدگاه نویسنده قبله عالم، هرچند امیرکبیر در اقدامات و اصلاحات خود از
خیرخواهی و صداقت برخوردار بود، اما در همان حال امیرکبیری بود قدرتطلب،
جاهطلب، انحصارطلب، اهل دسیسه، مستبد و متکی به انگلیس. به نوشته امانت:
امیرکبیر از همان آغاز و قبل از پادشاهی ناصرالدینشاه، در سودای کسب قدرت
شخصی بود و از نفوذ فراوان خود بر ناصرالدین میرزای ولیعهد و سپس
ناصرالدینشاه، در راه کسب قدرت شخصی خود بهره گرفت.